Жумуш издеген жаштар, адис издеген ишкерлер: ортодогу ажырымды кантип жоёбуз?

Ишкерлер менен көп жыл иштешип жүрүп, бир маселеге кайра-кайра туш болдум: жумуш издегендер бар, кызматкер издеген ишканалар да бар. Бирок алардын бири-бирин табышы дайыма эле оңой боло бербейт.

Бул жерде бош орун тууралуу маалыматты жеткирүү менен эле чечилбеген суроолор бар. Иш берүүчү кандай адисти күтөт? Жумуш издеген адам эмнеге даяр? Билим берүү системасы ушул экөөнүн байланышын канчалык камсыздап жатат?

Менимче, жумушсуздук тууралуу талкууда ушул суроолорго көбүрөөк көңүл бурушубуз керек.

Улуттук статистика комитетинин маалыматы боюнча, 2024-жылы Кыргызстанда жумушсуздардын саны 104,7 миң адамды, жалпы жумушсуздуктун деңгээли 3,7 пайызды түзгөн. 2023-жылы бул көрсөткүч 4,1 пайыз болгон. Төмөндөө — жакшы көрүнүш. Бирок жумушсуздуктун азайышы менен катар, адамдардын жөндөмүнө ылайык жумушка орношуусу жана ишканалардын керектүү адис табышы да маанилүү (Улуттук статистика комитети).

Жумушсуздук менен кадр тартыштыгынын катар жашашы билим, көндүм жана иш мүмкүнчүлүктөрүнүн ортосунда ажырым бар экенин көрсөтөт деп эсептейм. Аны кыскартуу үчүн жаштардын, иш берүүчүлөрдүн жана билим берүү мекемелеринин аракети бири-бирин толукташы керек.

Билим иш жүзүндө колдонулганда баалуу

Мен билим алууну адамдын келечегине жасаган негизги салымдардын бири деп эсептейм. Ошол билимди колдонуп, натыйжа чыгара билүү да ошончолук маанилүү.

Ишкер үчүн адистин алган билимин конкреттүү тапшырмада колдоно алышы маанилүү. Окууда жакшы баа алган жаш адис жумуштагы алгачкы тапшырмасынан кыйналышы мүмкүн. Бул анын жөндөмсүз экенин билдирбейт: ага билимин практика менен бекемдөөгө мүмкүнчүлүк керек. Ошондуктан кесиптик даярдыкта теорияны өздөштүрүүгө да, өз алдынча иш аткарып көрүүгө да жетиштүү орун берилиши зарыл.

Бухгалтердик эсепти окуган адам эсеп жүргүзүп көрүшү керек. Маркетингди үйрөнгөн жаш адис кардарды түшүнүп, сунуш даярдап, анын жыйынтыгын талдай алышы зарыл. Башкарууга кызыккан адам чакан долбоордун жоопкерчилигин алып, аны аягына чейин жеткирип көрсүн.

Ошондуктан окуу жайлары менен ишканалардын байланышы студенттин алгачкы курстарынан башталса дейм. Өндүрүштүк практикада студент конкреттүү иш аткарып, тажрыйбалуу адистен пикир алып, өзүнүн кайсы жөндөмүн өнүктүрүшү керектигин түшүнүшү зарыл.

Билим берүүнүн натыйжасын баалаганда да бүтүрүүчүнүн алган билимин кайда, кантип колдонуп жатканына көңүл буралы.

Иш берүүчүгө ишеним жана туруктуулук керек

Ишкерлер менен иштешкен жылдарда көптөгөн тааныштарымдын жумушка орношуусуна көмөктөштүм. Кимдир бирөөгө кызматкер керек болсо, анын талабына ылайык адамды сунуштачумун. Ушундай учурларда иш берүүчүнүн чечиминде кесиптик билим менен катар ишенимдин да орду чоң экенин байкадым.

Ишкер өзүнө таянууга боло турган адамды издейт. Тапшырманы түшүнгөн, билбегенин сураган, убадасын аткарган жана үйрөнүүгө даяр кызматкерди каалайт. Ага командада туруктуу иштеп, убакыт өткөн сайын көбүрөөк жоопкерчилик ала турган адис керек.

Анткени жаңы адамды жумушка алуу менен иш бүтпөйт. Аны үйрөтүүгө убакыт кетет, команда көнөт, ишеним түзүлөт. Кызматкер тез-тез алмашканда ушул аракет кайра башталат.

Бирок туруктуулук эки тараптын мамилесинен жаралат. Иш берүүчү да милдеттерди так түшүндүрүп, эмгекти адилет баалап, өсүүгө шарт түзүшү керек. Жаш адистен даяр кызматкердин тажрыйбасын талап кылсак, ал биринчи тажрыйбаны кайдан аларын да ойлонолу.

Башталгыч кызмат үчүн эмнени алдын ала билүү зарыл, эмнени жумуш учурунда үйрөтүүгө болот — ушуну так бөлүү маанилүү. Эмгек акысы, иш убактысы жана күтүлгөн натыйжа башынан түшүнүктүү болсо, эки тараптын тең тандоосу туура болот.

Аймактардагы мүмкүнчүлүктөрдү кеңейтүү зарыл

Региондордо иштегенде маалыматка, билимге жана кесиптик байланыштарга жетүү мүмкүнчүлүгү бирдей эмес экенин көрдүм. Бул айырма жаштардын даярдыгына да, ишканалардын өнүгүүсүнө да таасир этет.

Расмий маалыматта да аймактык айырмачылык бар: 2024-жылы жалпы жумушсуздуктун деңгээли Жалал-Абад облусунда 7,1 пайыз, Баткен облусунда 5,7 пайыз болгон. Өлкө боюнча көрсөткүч ошол жылы 3,7 пайызды түзгөн. Булак: Улуттук статистика комитети

Мындай айырмачылыктын себептерин ар бир аймактын шартын эске алып талдоо керек. Мен үчүн маанилүү багыттардын бири — жергиликтүү ишканалар менен окуу жайларынын кызматташуусу.

Кайсы адистер жетишпейт? Алар кайсы жабдуулар менен иштей билиши керек? Кандай көндүмдөр талап кылынат? Колледждер, университеттер жана иш берүүчүлөр ушул суроолорго чогуу жооп издеп, даярдоо программаларын ошого ылайыкташтырса дейм.

Аймактагы жаштарга кесипти көрүп, сынап көрүүгө мүмкүнчүлүк берели. Ишканалардын эшиги практика үчүн ачылсын. Вакансиялар, стажировкалар жана окутуу мүмкүнчүлүктөрү тууралуу маалымат жеткиликтүү болсун.

Жаш адис өз даярдыгын кантип көрсөтө алат?

Жумуш издеген жаштарга биринчи кезекте багытын тактоону сунуштайм. Кайсы ишти аткаргыңыз келет? Ага кандай билим жана жөндөм керек? Азыр сизде анын кайсынысы бар?

Кызыккан багытыңыздагы вакансияларды окуп, кайталанган талаптарды жазып чыгыңыз. Жетишпеген бир жөндөмдү тандап, аны үйрөнүүгө конкреттүү мөөнөт коюңуз. Андан кийин үйрөнгөнүңүздү көрсөткөн чакан иш даярдаңыз.

Резюмедеги ар бир сапты мисал менен түшүндүрө алганыңыз жакшы. «Жоопкерчиликтүүмүн» десеңиз, аягына чыгарган ишиңизди айтыңыз. «Команда менен иштей алам» десеңиз, биргелешкен долбоордогу салымыңызды көрсөтүңүз.

Өзүм да максаттарды жазып, алардын аткарылышын баалап турууну пайдалуу адат деп эсептейм. Чоң ниетти аткарыла турган майда кадамдарга бөлгөндө, алдыга жылышты көрүү жеңилдейт. Күн сайын үйрөнгөн аз нерсеңиз убакыт өткөн сайын кесиптик даярдыгыңызга кошулат.

Ошол эле учурда жаш адис жумуштун шартын сурап, өзүнө ылайыктуулугун баалай билиши керек. Туура тандоо эки тарап үчүн тең маанилүү.

WeHire ушул тажрыйбадан жаралды

Жогорудагы көйгөйлөрдү чечүүгө салым кошуу максатында биз WeHire платформасын иштеп чыктык.

Бул чечимге менин ишкерлер менен көп жыл иштешкен тажрыйбам жана тааныштарымды жумушка орноштурууга көмөктөшкөн учурларым негиз болду. Бир тарапта ишенимдүү, өсүүгө даяр кызматкер издеген ишкерлер бар. Экинчи тарапта өз жөндөмүн көрсөтүп, ылайыктуу жумуш табууну каалаган адамдар бар. Алардын байланышын жеке тааныштардын чөйрөсүнөн кеңири алып чыгуу зарылдыгын көрдүк.

WeHire аркылуу ушул жолду жеңилдетүүнү көздөйбүз. Иш берүүчү өзүнө кандай кызматкер керек экенин түшүнүктүү көрсөтсүн. Жумуш издеген адам тажрыйбасын, жөндөмүн жана даярдыгын тааныта алсын. Эки тарап бири-биринин талабын жана мүмкүнчүлүгүн туура бааласын.

Мен үчүн платформанын ийгилиги жарыяланган вакансиялардын саны менен катар, адамдардын ылайыктуу жумушка орношуп, ишканалардын туруктуу команда түзө алышынан көрүнөт.

Жумушсуздук маселесин чечүүдө ар бир тараптын өз милдети бар. Жаштар үйрөнүп, жөндөмүн өнүктүрөт. Иш берүүчүлөр адисти даярдоого жана өстүрүүгө катышат. Окуу жайлары билим менен практиканын байланышын бекемдейт. Мамлекет ишкердиктин өнүгүшүнө жана сапаттуу билимге жетүүгө шарт түзөт.

Мен ушул аракеттер бир багытка топтолушун каалайм. Анткени өз ордун тапкан ар бир адис — бир үй-бүлөнүн туруктуулугу. Ал эми күчтүү команда түзгөн ар бир ишкана — жаңы мүмкүнчүлүктөрдүн башаты.